Prezident maktabiga tayyorlanişda uç yönalişga e’tibor bering: matematika (1-bosqiç, 30 savol - u 2-bosqiçga kim ötişini hal qiladi), Thinking Skills - mantiq va muammolarni hal qiliş (2-bosqiçning 100 ballidan 80 tasi) va ingliz tili A1-A2 darajasida (20 ball). Kalkulyator mumkin emas, savollar asta qiyinlaşadi va har birida tuzoq bor. Quyida har bir bölimni qanday örganiş, 12 haftalik reja, misollar va imtihon kuni maslahatlari berilgan.
Ustuvorliklar: vaqtni qayerga sarflaş
Thinking Skills’dagi bitta savol 2 ball, ingliz tilidagisi 0,5 ball: biri 4 tasiga teng. Lekin ingliz tilini taşlab qöymang - u kuçli nomzodlar orasida farq yaratadi.
| Bölim | Nimani hal qiladi | Tayyorgarlik ulişi |
|---|---|---|
| Matematika (1-bosqiç) | Viloyatdan eng yaxşi 480 nafar 2-bosqiçga ötadi | taxminan 40 % |
| Thinking Skills (2-bosqiç) | 100 balldan 80 tasi | taxminan 40 % |
| Ingliz tili (2-bosqiç) | 100 balldan 20 tasi | taxminan 20 % |
Matematika: 4-sinf materialini çuqur biliş
- Mavzular: son va amallar, algebra, geometriya, ölçov, ma’lumotlar va ehtimollik. Material asosan 4-sinfniki, lekin savollar ikki-uç bosqiçli.
- Rasmiy namunalardagi tuzoqlar: amallar tartibi, qaysi uçburçak “mumkin”, yarimli ketma-ketliklar, perimetr va yuzani adaştiriş, kasr qismidan butunni topiş.
- Kalkulyator yöq: har kuni 10 daqiqa oğzaki hisob qiling - köpaytiriş jadvali, böliş, kasrlar.
- Savollar 1-dan 30-gaça qiyinlaşadi: 1-10 ni tez yeçib, vaqtni 21-30 ga qoldiriş strategiyasini maşq qiling (60 daqiqa).
- Har bir xatoni “qaysi tuzoq edi?” degan savol bilan tahlil qiling.
Thinking Skills: toifalar böyiça maşq
- Identifying Similarity: qoğozdan şakl qirqib, uni burib va aks ettirib köring - farzand buriliş va aksni köz bilan körişni örganadi.
- Finding Procedures: masalani yeçişdan oldin qadamlarni yozdiring - “avval nimani topamiz, keyin nimani”.
- Relevant Selection: avval savolni öqing, keyin jadvaldan faqat kerakli ustun va qatorni toping.
- Evaluating Reasoning (“Kim haq?”): har bir odamning fikrini alohida tekşiring, keyin javobni tanlang - faqat A, faqat B, ikkalasi yoki heç biri.
- Identifying Mistakes: “zarur” va “yetarli” şartni farqlaşni örganing - eng köp uçraydigan mantiqiy xato şu.
Ikki misol (Thinking Skills uslubida)
Bunday savollarda tezlikdan köra usul muhim: yeçimni ovoz çiqarib tuşuntiriş odatini şakllantiring.
- Finding Procedures: 3 ta olma 2 ta nokka teng, 1 ta nok 6 ta olxöriga teng. 1 ta olma neçta olxöriga teng? Yeçim: 2 ta nok = 12 ta olxöri, demak 3 ta olma = 12 ta olxöri, 1 ta olma = 4 ta olxöri.
- Identifying Mistakes: Aziz aytadi: “Hamma muşuklar sut içadi. Mos sut içadi. Demak, Mos - muşuk.” Xato qayerda? Sut içadiganlar faqat muşuklar emas: şart zarur, lekin yetarli emas.
Ingliz tili: A1-A2 darajasi va öqiş
- Luğat: kundalik mavzular (maktab, oila, ovqat, hayvonlar, ob-havo, sayohat) - har kuni 10 ta yangi söz va uning inglizça ta’rifi, çünki 6-10 savollarda ta’rifdan söz topiladi.
- Grammatika: zamonlar (Present Simple, Present Continuous, Past Simple), predloglar, artikllar, soliştirma darajalar.
- Öqiş: 26-30 va 36-40 savollar 250-270 sözlik matnlarga - haftasiga 3-4 ta şunday matn öqing va asosiy fikrni bir gap bilan ayting.
- Muloqot (11-15): “deyarli töğri” javoblar bor - savoldagi vaziyatga eng mos javobni tanlaşni örganing.
- 40 savolga 40 daqiqa: bir savolga 1 daqiqa, uzun matnlarga köproq vaqt qoldiring.
12 haftalik reja
| Haftalar | Matematika | Thinking Skills | Ingliz tili |
|---|---|---|---|
| 1-2 | Diagnostika: bitta töliq bölim, xatolar röyxati | Diagnostika, toifalar bilan taniş | Diagnostika, söz daftari boşlaş |
| 3-6 | Mavzular böyiça: kuniga 10-15 masala | Har kuni 1 toifa, 8-10 savol | Kuniga 10 söz, haftada 2 matn |
| 7-9 | Qiyin 21-30 tipidagi masalalar | Aralaş toifalar, vaqt bilan | Grammatika + haftada 3-4 matn |
| 10-11 | Haftada 2 ta töliq bölim (60 daqiqa) | Haftada 2 ta töliq bölim (90 daqiqa) | Haftada 2 ta töliq bölim (40 daqiqa) |
| 12 | Xatolarni takrorlaş, dam | Xatolarni takrorlaş | Söz daftarini takrorlaş |
Ota-onalar uçun maslahatlar
- Kuniga 45-60 daqiqa yetarli: 10 yoşli bola uçun uzun darslardan köra muntazamlik muhim.
- Javobni aytib bermang - “qanday topding?” deb söraş fikrlaşni rivojlantiradi.
- Haftada bir marta töliq bölimni imtihon şaroitida yeçing: taymer, telefonsiz, javob varağiga belgilab.
- Natijani boşqa bolalar bilan emas, bolaning ötgan haftasi bilan soliştiring.
Imtihon kuni
- Notöğri javob uçun ball ayrilmaydi - heç bir savolni böş qoldirmang.
- Javob varağini töldiriş uçun qöşimça vaqt berilmaydi: har bir savoldan keyin darhol belgilang.
- Qiyin savolda 2 daqiqadan köp turib qolmang - belgilab, oxirida qayting.
- Kalkulyator, telefon va luğat taqiqlangan; ularni uyda qoldiring.
Tez-tez söraladigan savollar
- Qaçon boşlaş kerak? Bu reja 12 hafta; 4-sinf boşida boşlasangiz, birinçi oylarni matematika va öqişga, oxirgi 12 haftani şu rejaga ajrating.
- Repetitor kerakmi? Şart emas. Muhimi - muntazam maşq va har bir xatoning izohini öqiş.
- Qaysi tilda tayyorlaniş kerak? Matematika va Thinking Skills’ni özbek, qoraqalpoq yoki ingliz tilida topşiriş mumkin - farzandingiz imtihonni qaysi tilda topşirsa, şu tilda maşq qiling.
- Trylab’da nima bor? Ikkala yozma bosqiçni bir joyda beradigan maşq variantlari, har savolga özbekça izoh va bölimlar böyiça natija (xom ball, taxmin).
