DTM testidagi majburiy blok uç fandan iborat: ona tili va adabiyot, matematika va Özbekiston tarixi - har biridan 10 tadan, jami 30 savol. Har bir töğri javob 1,1 ball, blokning maksimali 33 ball. Bu hamma abituriyentlar uçun bir xil blok, savollari mutaxassislik fanlariga qaraganda soddaroq, lekin ötiş ballari bir-ikki ball farq qiladigan yönalişlarda aynan şu 33 ball hal qiluvçi bölişi mumkin. Quyida har bir fandan nimani takrorlaş va vaqtni qanday taqsimlaşni tuşuntiramiz.
Majburiy blok raqamlarda
Taqqoslaş uçun: 1-mutaxassislik fanining bitta savoli 3,1 ball. Demak, majburiy blokdagi 3 ta xato (3,3 ball) 1-fandagi bitta xatodan ham köp ball yöqotadi.
| Fan | Savollar | Bir savol | Maksimal |
|---|---|---|---|
| Ona tili va adabiyot | 10 | 1,1 | 11 |
| Matematika | 10 | 1,1 | 11 |
| Özbekiston tarixi | 10 | 1,1 | 11 |
| Jami | 30 | 33 |
Nega majburiy fanlarni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak
- Bu eng “arzon” ball: savollar maktab dasturining asosiy qismidan, ularni qisqa vaqtda yaxşi darajaga çiqariş mumkin.
- Köp yönalişlarda abituriyentlar mutaxassislik fanlaridan deyarli bir xil natija oladi - farqni majburiy blok yaratadi.
- Majburiy blok testning boşida turadi: uni tez va işonç bilan yeçsangiz, mutaxassislik fanlariga xotirjam ötasiz.
- Hamma uç fan uçun yetarli tayyorgarlik 33 balldan 28-30 ballni beradi - bu boşqa abituriyentlar bilan raqobatda sezilarli zaxira.
Ona tili va adabiyot: nimani takrorlaş
- Imlo, orfoepiya va tiniş belgilari - qoidani misol bilan yodlang, ayniqsa qöşma va juft sözlar imlosi.
- Leksikologiya va frazeologiya: söz ma’nolari, sinonim, antonim, omonim, iboralar.
- Morfologiya: söz turkumlari (ot, sifat, son, olmoş, fe’l, raviş) va yordamçi sözlar.
- Sintaksis: gap bölaklari, söz birikmasi, sodda va qöşma gap turlari, köçirma va özlaştirma gap.
- Adabiyot: xalq oğzaki ijodi, mumtoz adabiyot (Alişer Navoiy ijodi), jadid adabiyoti va XX asr adabiyoti - muallif, asar va qahramonlar juftligi.
Matematika: nimani takrorlaş
Majburiy blokda matematika mutaxassislik fani darajasida emas, lekin vaqtni eng köp şu 10 ta savol oladi. Har bir mavzudan bitta “şablon” yeçimni yodda tuting.
- Arifmetika: kasrlar, foizlar, nisbat va proporsiya - masala şartini tez ifodaga aylantiriş.
- Algebraik ifodalarni soddalaştiriş, qisqa köpaytiriş formulalari.
- Çiziqli va kvadrat tenglamalar, tengsizliklar, tenglamalar sistemasi.
- Matnli masalalar: harakat, iş, aralaşma, foizli özgariş.
- Progressiyalar va planimetriya asoslari: uçburçak, törtburçak, aylana, yuza va perimetr.
Özbekiston tarixi: nimani takrorlaş
Tarixda eng foydali usul - xronologik jadval: har bir davr uçun 5-7 ta asosiy sana, hukmdor va voqeani bir varaqqa yozib, har kuni 10 daqiqa takrorlang.
- Qadimgi davlatlar va madaniyat, ilk örta asrlar va arab istilosi.
- IX-XIII asrlar davlatlari, möğullar istilosi.
- Amir Temur va Temuriylar davri, allomalar va madaniyat.
- Şayboniylar va xonliklar davri.
- Çor Rossiyasi mustamlakasi, jadidçilik, sovet davri va mustaqil Özbekiston.
Majburiy blok darajasidagi savollarga misollar
Körinib turibdiki, savollar uzun hisob talab qilmaydi, lekin har birida bitta “tuzoq” bor. Xatolarni tahlil qilganda, aynan qaysi tuzoqqa tuşganingizni yozing.
- Matematika: mahsulot narxi 20 % ga oşirildi, keyin 20 % ga kamaytirildi. Yakuniy narx boşlanğiçdan qança farq qiladi? Yeçim: 1,2 × 0,8 = 0,96, ya’ni narx 4 % ga arzonlaşgan. Tuzoq: “narx özgarmadi” deb javob beriş.
- Ona tili: qaysi juftlik sinonim? “çiroyli - gözal”. Tuzoq: ma’nosi qarama-qarşi (antonim) yoki talaffuzi bir xil, ma’nosi boşqa (omonim) sözlarni tanlaş.
- Tarix: Amir Temur davlatining poytaxti qaysi şahar bölgan? Samarqand. Tuzoq: Temuriylar davrining keyingi markazi bölgan Hirotni tanlaş.
Vaqt rejasi: 30 savolga qança vaqt
Butun test uçun 3 soat (180 daqiqa) beriladi, ya’ni örtaça 2 daqiqa bir savolga. Majburiy blokni 40-45 daqiqada tugatişni maqsad qiling: tejalgan vaqt mutaxassislik fanlarining qiyin masalalariga qoladi.
- Ona tili: 10-12 daqiqa - imlo va grammatika savollari tez yeçiladi.
- Matematika: 18-20 daqiqa - eng köp hisob talab qiladigan qism.
- Tarix: 10-12 daqiqa - bilasiz yoki bilmaysiz, uzoq öylab ötirmang.
- Javobi aniq bölmagan savolni belgilab, keyinga qoldiring.
Milliy sertifikat bölsa nima böladi
Vazirlar Mahkamasining 646-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomda (2024-yil 10-yanvardagi 17-son qaror tahririda) şunday deyilgan: “Milliy sertifikatga ega bölgan abituriyentga tegişli majburiy fanlar böyiça belgilangan eng yuqori ball beriladi”. Qaysi sertifikat qaysi majburiy fanga ta’sir qilişi va amal qiliş muddatini har yili uzbmb.uz dagi qabul qoidalarida tekşiring.
Haftalik maşq reja (majburiy blok uçun)
- Har kuni 15-20 daqiqa: bir kun ona tili, bir kun matematika, bir kun tarix.
- Haftasiga bir marta 30 savollik majburiy fanlar testini 45 daqiqada yeçing.
- Har bir xatoni “nega” degan savol bilan tahlil qiling va xatolar daftariga yozing.
- Ikki haftada bir marta 90 savollik töliq mock yeçib, majburiy blok natijasini alohida kuzating.
